De Prime Tower in Zürich is spectaculair ingetogen

Zwitserland staat bekend om zijn authentieke dorpen onder een majestueus alpenpanorama, de smaakvolle kaas met zo groot mogelijke gaten, de knapperige rösti, de fijne chocolade en de punctualiteit en reinheid. Maar ook om de financiële sector, de florerende economie, nummerrekeningen, internationaliteit en de zowel bewonderde als bekritiseerde neutraliteit.

Typisch Zwitsers, hoewel de eerste indruk anders doet vermoeden, is ook de in 2011 voltooide Prime Tower in Zürich, het hoogste gebouw van Zwitserland.

Hoe Zwitserland neutraal werd:

In 2015 konden de Zwitsers een groot jubileum vieren: 500 jaar neutraliteit – een half millennium! Een knappe prestatie gezien het feit dat Europa in deze periode door enkele catastrofale oorlogen, onder meer de Dertigjarige Oorlog en de Eerste en Tweede Wereldoorlog, werd geteisterd, wat het niet eenvoudiger maakte om neutraal te blijven.

Als begin van de Zwitserse neutraliteit wordt de Slag bij Marignano in 1515 beschouwd. De eedgenoten verloren de bloedige strijd, trokken zich terug en hielden zich voortaan buiten gewapende conflicten zonder dit echter als officiële modus operandi te definiëren. Pas na de verwoestende Dertigjarige Oorlog aanvaardde het Zwitserse Eedgenootschap de eeuwigdurende neutraliteit als staatsbeginsel.

Prime Tower in Zurich from the front

Wat dat met de Prime Tower te maken heeft? Welnu, ook deze toren, die door zijn omvang de stad domineert en ver erbovenuit steekt, is neutraal. Maar is neutraliteit bij een dergelijk architectonisch vlaggenschipproject wel een nastrevenswaardig doel? Dat hangt van de zienswijze af. Waarom men er helemaal in is geslaagd om in de Prime Tower neutraliteit tot uiting te brengen, dat willen wij hieronder vertellen.

De meest leefbare stad ter wereld

Om meer over de geschiedenis van de Prime Tower te weten te komen, moet je eerst meer over Zürich te weten komen. De stad die door de rivier de Limmat wordt doorsneden, leeft van en met enkele contradicties. Zürich wordt gezien als een wereldstad, maar telt slechts iets meer dan 400.000 inwoners. Zürich is een van de meest leefbare steden ter wereld, maar ook een van de duurste. Als grootste stad van Zwitserland is Zürich het culturele en economische centrum, maar het is niet de hoofdstad. (Hiertegen kan worden ingebracht dat Zwitserland strikt juridisch gezien helemaal geen hoofdstad heeft, maar in de praktijk wordt Bern wel als zodanig beschouwd.)

Zürich is onderverdeeld in twaalf districten. District 5 is het centraal gelegen 'Industriequartier' dat al sinds dertig jaar een metamorfose ondergaat. Tot in de jaren 80 heeft het Industriequartier zijn naam alle eer aangedaan: district 5 was de thuisbasis van grote bedrijven uit de machinebouw-, textiel- en de levensmiddelensector. Hier woonden duizenden arbeiders. Maar toen kwam de verandering: bedrijven fuseerden, gingen failliet of trokken weg – en het Industriequartier werd een vervallen industriegebied. Sinds het midden van de jaren 90 wordt het gebied omgevormd. Veel gebouwen zijn gesloopt, maar toch bleven ook veel in industriecultureel opzicht belangrijke bouwwerken behouden, die in de nieuwe planningen werden geïntegreerd.

Een zeer prominent gelegen vervallen terrein was het terrein van de voormalige 'Zahnräder Maag AG'. De stedenbouwkundigen waren zich ervan bewust dat deze locatie in de buurt van het station 'Hardbrücke', direct aan het spoor en langs een belangrijke verkeersverbinding gelegen, een weloverwogen, architectonisch in de omgeving passende nieuwe bestemming moest krijgen. In een hiertoe internationaal uitgeschreven wedstrijd wonnen de Zürichse architecten Gigon/Guyer het van voorstellen uit Barcelona, Bazel, Berlijn, Kuala Lumpur en Londen. Dat uitgerekend een architectenbureau uit Zürich won, deed in eerste instantie vermoeden dat er een luchtje aan zat – maar Gigon/Guyer hebben simpelweg het voordeel dat ze de plaats en zijn geschiedenis kenden, benut en een gebouw voorgesteld dat erin slaagt de spagaat tussen spektakel en ingetogenheid te maken.

"Afhankelijk van het licht verdwijnt de Tower haast tegen de achtergrond."

Het Prime Tower-complex bestaat uit vier gebouwen: de Kubus, de Diagonaal, het Platform en de Prime Tower zelf. Natuurlijk is de toren waarnaar het complex is vernoemd, met zijn 26 verdiepingen en 126 meter letterlijk het eruit springende object van het ensemble, wat niets afdoet aan de positieve indruk van de 'bijgebouwen'. De Prime Tower van Annette Gigon en Mike Guyer dient als kantoor- en dienstengebouw dat op een bedrijfsoppervlakte van 40.000 m² ruimte aan 2.000 werkplekken biedt. De toren is niet de zetel van één bedrijf, maar herbergt een groot aantal bedrijven – onder andere de Citibank, de Deutsche Bank, de Homburger AG, het grootste commerciële advocatenkantoor van Zwitserland, en op de bovenste verdieping het restaurant CLOUDS.

CLOUDS restaurant in the Prime Tower in Zurich

Wat het team rond Gigon/Guyer hier voor elkaar heeft gekregen, is opmerkelijk: ze smolten twee rechthoeken samen tot één moeilijk te bevatten gebouwvorm. Het zou moeilijk zijn om de Prime Tower uit het hoofd te schetsen, omdat deze van elke kant er anders uitziet – van de ene kant slank en recht, van de andere kant complex en met allerlei hoeken. Voor de gevel is groenig glas gekozen dat de ene keer de omgeving weerspiegelt en de andere keer één met de lucht wordt. Deze combinatie van oppervlak en vorm heeft als verbazingwekkend effect dat de toren ondanks zijn indrukwekkende omvang, vooral in vergelijking met de stedelijke omgeving, vreemd genoeg onopvallend en bescheiden oogt. Of, zoals de beide architecten in een interview met het Zwitserse dagblad 'Tagesanzeiger' opmerkten: "Afhankelijk van het licht verdwijnt de Tower haast tegen de achtergrond – om vervolgens weer present te zijn." Deze ingetogenheid en, daar is het woord weer, neutraliteit kenmerken de toren. De toren voldoet aan alle architectonische eisen die aan een dergelijk vlaggenschipproject worden gesteld, maar wil ondanks dat niet opvallen, niet pronken.

Als je de Prime Tower nadert, maken de onoverzichtelijke vormen en variërende weerspiegelingen plaats voor heldere lijnen en transparantie. De gevelelementen kunnen worden uitgezet waardoor het oppervlak steeds nieuwe structuren krijgt. Weliswaar reflecteert het glas, maar het staat ook blikken in de werkwereld daarachter toe. En als je bij het gebouw bent aangekomen, kan je het ook betreden en met de lift naar een hoogte van 120 meter gaan. In het restaurant CLOUDS kan je dan niet alleen voortreffelijk dineren, maar heb je ook een adembenemend uitzicht over Zürich.

De Prime Tower is daarmee een zeldzaam voorbeeld dat bescheiden architectuur niet saai hoeft te zijn. Gewoon typisch Zwitsers.

Picture credits: Prime Tower